Over zelfzorg, autonomie & organisatiecultuur om beter te kunnen zorgen

Geen thema zo actueel als werken in de zorg. Organisaties klagen steen en been omdat ze hun vacatures niet ingevuld krijgen. Werkers in de zorg uiten structureel hun ongenoegen omdat ze hard moeten werken en toch niet doen wat ze eigenlijk willen doen. De zorgsector kreunt en zoekt naar oplossingen: hoe maken we van de zorg weer iets waar mensen gelukkig van worden?

Door: Sander Speleman

De cijfers van het CBS liegen er niet om. 30.000 vacatures in de zorg worden niet ingevuld, een aantal dat al jaren blijft stijgen. Anderzijds drukken mede­werkers in de zorg vaak uit dat ze een hoge werkdruk ervaren. 39 procent geeft aan vaak ‘erg snel’ te moeten werken en 37 procent moet vaak ‘extra hard’ werken. Meer dan een kwart van de zorgmedewerkers vindt dat het werk emotioneel veeleisend is, ruim twee keer zo vaak als gemiddeld. 16 procent spreekt zelfs van emotioneel moeilijke werksituaties. Wat gaat er mis in deze sector die zou moeten overlopen van arbeidsvreugde?

Dichtgetimmerd spanningsveld

Het gros van de werkers in de zorg is ooit in deze sector begonnen vanuit de wens om te willen zorgen voor een ander. Dikwijls is dit ‘zorgen voor een ander’ ontstaan vanuit de behoefte om goed te doen, vaak automatisch verbonden aan de vrees om niet goed genoeg te doen of goed genoeg te zijn. Mensen willen er zijn voor een ander, maar willen niet afgerekend worden op eventuele fouten. Een interessant spanningsveld, waarbij angsten helaas de scepter zwaaien en de hele sector wordt dichtgetimmerd om fouten te vermijden. Het gevolg: overmatige procedures en regeltjes en vooral veel te weinig aandacht voor wie zorg nodig heeft.

De hele sector wordt dichtgetimmerd om fouten te vermijden

In een interview op Radio 1 verwoordde Hans van Putten, oprichter van De Drie Notenboomen, het zo: “De zorg is zo vol gestopt met regels dat mensen niet meer durven. En waar angst regeert, krijg je stilstand. In de zorg is er een balans tussen waardigheid en veiligheid. Ik zeg altijd; als de ‘structopaat’ het gaat winnen staat de veiligheid bovenaan, maar is de waardigheid zoek. Waardigheid betekent ook een beetje risico nemen in het leven.”

Respectvolle werkrelaties

Risico’s nemen, dat klinkt spannend. De vrijheid voelen om initiatief te nemen is misschien beter verwoord. Babette Bronkhorst (Erasmus Universiteit Rotterdam)beschreef in haar wetenschappelijk onderzoek dat de cultuur van een organisatie of het klimaat van een team belangrijke factoren zijn voor geestelijke gezondheid van medewerkers en bijgevolg ook werkgeluk. Vertrouwen in de leidinggevende en het gevoel van oprechte bezorgdheid onder medewerkers onderling maar ook door leidinggevenden, creëren een veilige werkomgeving. Dit klimaat is voor velen cruciaal om initiatief te durven nemen en autonomie te kunnen ervaren. Het is aangetoond dat zelfstandig en naar eigen inzicht het werk kunnen inrichten in de gezondheidssector betrekkelijk laag scoort. Een hoge mate van autonomie zorgt er anderzijds voor dat zorgmedewerkers beter om kunnen gaan met een hoge werkdruk. Logisch, want ze kiezen er zelf voor.

Geen zorg zonder zelfzorg

Kiezen voor jezelf is echter een uitdaging. De zorgsector kenmerkt zich door een uitgesproken altruïstische houding. De Franse boeddhist Matthieu Ricard – in 2009 de gelukkigste mens ter wereld genoemd – beschrijft in zijn boek Altruïsme: de kracht van compassie dat het zorgen voor een ander vaak voortkomt vanuit het zoeken naar invulling voor een eigen leegte, vaak een tekort aan liefde en aandacht.

Authentiek altruïsme komt echter voort uit het kunnen maken van een onderscheid tussen het eigen ‘lijden’ en de behoeften van een ander. Steeds vaker zetten opleidingen daarom in op zelfzorg en persoonlijke ontwikkeling: weet wie je zelf bent, stel je grenzen en maak gerichte keuzes. Als je weet wat het is om voor jezelf te zorgen, weet je ook hoe jouw inspanningen overkomen op een ander. Enkel zo kan je optimaal energie halen uit de zorg voor anderen en je werkgeluk ervaren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *